T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından kamuoyu görüşüne açılan Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı, Türkiye’nin ilk İklim Kanunu’nun yürürlüğe girmesini takiben karbon piyasalarına yönelik bir diğer temel düzenleyici adımı teşkil etmektedir. Taslak, Türkiye Karbon Denkleştirme Sistemi’nin (TR KDS) kurulmasını öngörmekte; gönüllü karbon piyasalarının ve Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) kapsamındaki denkleştirme uygulamalarının şeffaf, hesap verebilir ve bütüncül bir yapıya kavuşturulmasını amaçlamaktadır.

Taslak Yönetmelik hakkında görüş ve değerlendirmeler, Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca 18 Ağustos 2025 tarihine kadar Bakanlığa iletilebilecektir.

  1. Arka Plan ve Genel Çerçeve

T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından kamuoyunun görüşüne açılan Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı, 2 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe giren İklim Kanunu sonrasında karbon piyasalarının kurumsallaşması yönünde atılmış bir diğer temel düzenleyici adımdır. Taslak, Türkiye’nin gönüllü karbon piyasalarına katılımı ile Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) kapsamındaki denkleştirme uygulamalarının yasal bir çerçevede bütünleştirilmesini amaçlamaktadır.

  1. Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı

Yönetmelik taslağı, Türkiye’nin sera gazı azaltım hedefleri doğrultusunda karbon piyasalarının etkin işleyişine katkı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Temel amaç; sera gazı emisyonlarının azaltımına yönelik faaliyetlerin standart bir çerçevede karbon kredisine dönüştürülmesi, bu kredilerin denkleştirme amacıyla kullanılabilmesi ve kayıt altına alınmasıdır.

Kapsam dahilinde olan başlıca alanlar:

  • Gönüllü karbon piyasasına yönelik projeler
  • TR ETS kapsamındaki denkleştirme işlemleri
  • Türkiye sınırları içinde yürütülen ve uluslararası karbon piyasalarında işlem görecek projeler
  • Uluslararası kredilendirme programlarının Türkiye içindeki uygulamaları

Tüm kamu kurumları, özel sektör kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiler yönetmelik kapsamındadır.

  1. Türkiye Karbon Denkleştirme Sistemi (TR KDS) ve Turkuaz Kredi

Yönetmelikle kurulacak olan Türkiye Karbon Denkleştirme Sistemi (TR KDS), TR ETS kapsamı dışında kalan emisyon azaltım ve giderim projelerinden karbon kredisi üretimini mümkün kılan ulusal düzeyde bir sistemdir. Bu sistem kapsamında üretilen her bir ton CO₂ eşdeğeri karbon kredisi Turkuaz Kredi olarak tanımlanmakta ve yalnızca Türkiye’de, belirlenen metodolojilere uygun biçimde geliştirilen projelerden elde edilebilmektedir.

Kredilerin geçerli sayılabilmesi için belirlenen izleme, doğrulama ve kayıt süreçlerinin eksiksiz olarak yerine getirilmesi zorunludur.

  1. Kayıt Sistemleri

Yönetmelik, hem ulusal hem de uluslararası düzeyde karbon kredilerinin izlenebilirliğini sağlamak amacıyla iki ayrı kayıt sisteminin kurulmasını öngörmektedir. Bu sistemler sayesinde kredi üretimi, aktarımı, itfası ve iptali gibi tüm işlemler merkezi olarak izlenecektir:

  • Türkiye Karbon Denkleştirme Kayıt Sistemi: TR KDS kapsamında geliştirilen program ve projelere ilişkin kredilerin kaydı, takibi ve yönetimi bu sistem üzerinden yapılacaktır.
  • Türkiye Uluslararası Karbon Kayıt Sistemi: Uluslararası karbon kredilendirme programlarıyla uyumlu şekilde yürütülen ve Başkanlık tarafından yetkilendirilmiş projelerin kaydına olanak tanıyan sistemdir.

Her iki sistem de çifte sayımı önleyecek şekilde tasarlanmış olup, kredi üretimi ve kullanımı arasındaki tüm işlemlerde dijital izlenebilirliği garanti altına almayı amaçlamaktadır.

  1. Kurumsal Yapı ve Görev Dağılımı

Sistemin yürütülmesi, farklı görev alanlarına sahip üç temel kurum arasında paylaşılmıştır:

  • İklim Değişikliği Başkanlığı: Sistem genelinin koordinasyonundan, yetkilendirme süreçlerinden, metodoloji onayından ve kayıt sistemlerinin denetiminden sorumludur.
  • Türk Standardları Enstitüsü (TSE): Proje başvurularının teknik değerlendirilmesi, geçerli kılma ve kayıt işlemlerinin yürütülmesi, metodoloji geliştirme çalışmaları ve sistemin işletiminden sorumludur.
  • TÜRKAK: Doğrulayıcı ve geçerli kılıcı kuruluşların akreditasyonunu gerçekleştirir, yeterliliklerini denetler ve kamuya açık biçimde ilan eder.
  1. Uygulama Süreçleri

Projelerin kayıt altına alınması ve kredi üretimi için izlenen temel adımlar aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır:

  • Projeler, yalnızca Başkanlık tarafından onaylanmış metodolojilere uygun olarak geliştirilebilir.
  • Başvurular TSE’ye yapılır; teknik uygunluğu sağlanan projeler, bağımsız kuruluşlarca geçerli kılınır.
  • Geçerli kılma işlemi tamamlanan projeler, Türkiye Karbon Denkleştirme Kayıt Sistemi’ne kaydedilir.
  • Her yıl izleme yapılır ve doğrulayıcı kuruluş tarafından doğrulama raporu hazırlanır.
  • Doğrulanan emisyon azaltım miktarına karşılık gelen Turkuaz Krediler, sistem üzerinden proje sahibinin hesabına ihraç edilir.
  • Kredilerin kullanımı sadece itfa edilerek, yani sistemde bir daha kullanılmamak üzere geçersiz kılınarak mümkündür.
  1. Denkleştirme İşlemleri ve Kullanım Alanları

Yönetmelik Taslağı, Turkuaz Kredilerin hem zorunlu hem de gönüllü denkleştirme uygulamalarında kullanımına imkân tanımaktadır. Bu kapsamda:

  • Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) kapsamında, TR KDS bünyesinde üretilmiş Turkuaz Krediler, Bakanlık tarafından belirlenecek esaslar çerçevesinde tesislerin tahsisat teslim yükümlülüklerinin karşılanmasında kullanılabilecektir. Kullanım koşulları, uygulama dönemleri bazında Bakanlık tarafından ilan edilecek sınırlar doğrultusunda şekillenecektir. Ayrıca bu kredilerin, TR ETS kapsamı dışında kalan faaliyetlerden elde edilmiş ve üretim tarihinin üzerinden en fazla beş yıl geçmiş olması gerekmektedir.
  • Gönüllü taahhütler kapsamında Turkuaz Kredilerin kullanımına da imkan sağlanmaktadır. Bu çerçevede gönüllü kullanım, yalnızca ilgili kredilerin TR KDS kayıt sisteminde itfa edilmesi koşuluyla mümkündür. Gönüllü taahhütlerde kullanılmış Turkuaz Krediler, daha sonra TR ETS kapsamında bir yükümlülüğün yerine getirilmesinde tekrar kullanılamayacaktır.
  1. Uluslararası Piyasalar ve Yetkilendirme

Yönetmelik, Türkiye’de geliştirilen karbon kredilerinin uluslararası piyasalarda geçerli olabilmesi için bir yetkilendirme belgesi sistemi öngörmektedir. Bu kapsamda:

  • Krediler yalnızca mütekabil düzenleme ilkesi çerçevesinde ihraca konu edilebilir (yani Türkiye’nin NDC hedeflerinden düşülmesi gerekir).
  • Paris Anlaşması’nın 6. maddesi kapsamındaki kredilendirme mekanizmasına katılmak isteyen kuruluşlar için ayrıca yetkilendirilmiş kuruluş belgesi alma zorunluluğu getirilmiştir.
  1. Geçiş Süreci ve Yürürlük
  • TR KDS’nin tam olarak faaliyete geçmesine kadar, Karbon Piyasası Kurulu tarafından uygun görülen uluslararası programlardan elde edilen karbon kredileri belirli şartlarla geçici olarak kullanılabilecektir.
  • Bu geçici kullanım için; kredilerin Türkiye’de gerçekleşmiş projelerden sağlanmış olması ve üretim tarihinin üzerinden beş yıldan fazla süre geçmemiş olması gerekmektedir.
  • Yönetmelik, yayım tarihinde yürürlüğe girecektir.
  1. Denetim ve Yaptırımlar
  • Sistem kullanıcıları, doğrulayıcı kuruluşlar ve proje uygulayıcıları Başkanlık ve TSE tarafından denetlenebilecektir.
  • Gerçeğe aykırı beyan, kayıt ihlali veya metodolojik uygunsuzluk tespit edilmesi durumunda; kayıt silme, yetki iptali, sistem dışı bırakma gibi yaptırımlar uygulanabilecektir.
  • Eksik, yanlış ya da yanıltıcı beyanlara dayalı krediler geçersiz sayılacak ve ilgili taahhütler yerine getirilmemiş kabul edilecektir.

Sonuç olarak, “Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı”, Türkiye’nin karbon piyasalarına kurumsal bir çerçeve kazandırma hedefi doğrultusunda önemli bir adımı temsil etmektedir. Yönetmelik;

  • Gönüllü karbon piyasasında güvenilirlik ve izlenebilirlik sağlamayı,
  • Emisyon azaltımı projelerine yatırım yapılmasını teşvik etmeyi,
  • Karbon kredilerinin alım-satımını ve iptalini denetlenebilir hale getirmeyi,
  • Türkiye’nin uluslararası karbon piyasalarıyla uyumunu güçlendirmeyi amaçlamaktadır.